601 454 114
 

Bez czarny

Bez czarny

Bez czarny

Bez czarny (Sambucus nigra), to krzew mieszanych uczuć. Jedni uważają go za zwykły chwast. Inni sadzą dla intensywnie pachnących kwiatów wabiących zapylacze. Kolejni dla szybkości, z jaką się rozrasta oraz jego ekspansywności (łatwo zasłania niechciane widoki). Jeszcze inni uprawiają go dla owoców. Następni walczą z nim, ze względu na zaśmiecanie ogrodu. A ostatni w zasadzie nawet go nie zauważają. Najciekawsze w tym wszystkim jest to, iż przeciętny „Kowalski” zapytany o bez, wskaże zupełnie inną roślinę – lilaka pospolitego. Ot, taki mały galimatias.

Wygląd

Bez czarny, w swojej podstawowej formie, to duży krzew lub, rzadziej, małe drzewo. Tworzy luźną, kopulastą koronę, która osiąga do 7 m wysokości i 5 m szerokości. Średnie przyrosty wynoszą 50-60 cm rocznie, co jest świetnym wynikiem, jak na krzew. Posiada charakterystyczną, szarą korę, która wraz z wiekiem pęka i korkowacieje. Jego liście, to tak naprawdę liście złożone, osiągające długość do 30 cm. Składają się z 5-7 ciemnozielonych, matowych i jajowatoeliptycznych listków, dorastających do 10 cm. Mają ząbkowany brzeg i ostre zakończenie. Bardzo długo utrzymują się na krzewie, gdyż wcześnie się pojawiają oraz późno spadają. Po roztarciu wydzielają charakterystyczny, ostry zapach.

Szkółkarzom udało się wyselekcjonować odmiany o ciemnych, niemal czarnych liściach, czego przykładem jest BLACK BEAUTY ‚Gerda’, czy BLACK LACE ‚Eva’. Oprócz nich, można spotkać odmiany o mocno powcinanych liściach: ‚Laciniata’, żółtozielonych liściach: ‚Aurea’, a także o biało lub kremowo-zielonych liściach: ‚Madonna’, czy ‚Variegata’.

Kwiaty i owoce

Bez czarny posiada drobne, kremowobiałe kwiaty pojawiające się na przełomie maja i czerwca. Zebrane są one w talerzowate baldachogrona o średnicy 10-20 cm. Wydzielają słodko-mdły, niemal duszący zapach. Dzięki temu są licznie odwiedzane przez motyle oraz zapylacze.

Owocem jest błyszczący, granatowoczarny, kulisty pestkowiec, pojawiający się już w sierpniu, ale dojrzewający aż do września, a czasem do października. Jest on mięsisty i soczysty. Zawiera witaminy A, B i C. Ważne jest, aby nie spożywać ich na surowo, gdyż ma właściwości lekko trujące i może powodować biegunkę i wymioty. Do przetworów należy zbierać tylko dojrzałe owoce, po czym poddać obróbce termicznej, wtedy szkodliwe substancje ulegają rozpadowi.

Wymagania

Krzew ten w zasadzie nie ma niemal żadnych wymagań. Jest to roślina ruderalna, potrafiąca wyrosnąć nawet w gruzach (stąd też przykre skojarzenia z nim związane). Jedyne, czego nie toleruje, to suchej, piaszczystej gleby. Jest lekko podatny na gwałtowną zmianę temperatury z niższej na wyższą. Wygląda wtedy, jakby był zwiędnięty. Z tego powodu lepiej rośnie w grupach roślinnych, gdzie ten skok temperatury nie jest tak bardzo odczuwalny przez indywidualne osobniki. Jako nasz rodzimy gatunek, jest przystosowany do naszych warunków, a więc jest całkowicie mrozoodporny.

Zastosowanie

Roślina ta ma kilka różnych zastosowań. Stosunkowo szybko i szeroko rośnie, a więc nadaje się do zasłaniania tego, czego nie chcemy widzieć na pierwszy rzut oka (śmietniki, kompostowniki, toalety, sąsiedzi…). Dzięki różnorodności odmian, można tworzyć z niego ciekawe kompozycje kolorystyczne. Zarówno kwiaty, jak i owoce są jadalne (owoce po obróbce termicznej!). Z kwiatów i owoców pożytek mają również inne stworzenia: na kwiatach żerują owady, a na owocach, jesienią, ptaki. Kwiaty intensywnie pachną, więc można śmiało wprowadzić tę roślinę do „ogrodów zmysłów”. Jest to roślina pionierska, a więc da sobie radę tam, gdzie wiele innych nie dałoby rady. Ze względu na swoje rozmiary, polecana jest do dużych ogrodów, parków oraz zieleni miejskiej. Dobrze prezentuje się z założeniach typu: ogrody wiejskie, ogrody naturalistyczne. Należy jednak unikać sadzenia go przy betonowych czy kostkowych drogach ze względu na owoce spadające z gałązek i brudzące ciemnym sokiem.

Źródła:
1. Związek Szkółkarzy Polskich, Tomżyńska M., Szydło W., Muras P. 2016. Katalog roślin. Agencja Promocji Zieleni Sp. z o. o., Warszawa, ss:210-211.
2. e-katalogroslin.pl, dostęp: 19.06.2020 r.

Comments are closed.